Categorieën
Transitiegesprek

Vermogen en macht

Wie bepaalt de spelregels?

Vrijdag 19 februari 15-17u

In dit transitiegesprek gaan we in op het verminderen van ongelijkheid, specifiek de vermogensongelijkheid in Nederland. Die is in internationaal perspectief hoog en dat heeft grote sociale en ecologische gevolgen. Wat kunnen we doen als burger, bestuurder of ondernemer?

UPDATE: Van deze bijeenkomst is een verslag (PDF) verschenen. De plenaire presentaties en interviews kun je terugkijken op Youtube.

Ongelijkheid en de gevolgen

Nederland wordt vaak gezien en gepresenteerd als een egalitair land met relatief kleine verschillen en ongelijkheden. Dat beeld is niet volledig, aangezien vermogensongelijkheid internationaal gezien relatief hoog is. De rijkste 1% bezit ongeveer één derde van het Nederlandse private vermogen en de rijkste 0,1% zo’n 16%.1

Deze ongelijkheid heeft verschillende negatieve gevolgen voor de samenleving, het milieu en de democratie. Uit onderzoek blijkt dat grotere ongelijkheid verschillende maatschappelijke problemen verergert, of het nu gaat om fysieke en mentale gezondheid, overgewicht en het welzijn van kinderen of veiligheid, sociaal vertrouwen en onderwijs.2 En in tegenstelling tot wat vaak beweert wordt, lijkt gelijkheid juist bij te dragen aan economische groei, in plaats van het te ondermijnen.3 Het is niet voor niets dat ongelijkheid verminderen een van de Sustainable Development Goals is (SDG 10).

Bronnen: 1 ESB, 2 The Spirit Level, 3 Capital in the Twenty-First Century. Zie achtergrondliteratuur onderaan.

Machtsverhoudingen

Er is een groeiende consensus dat grote ongelijkheid onwenselijk is en dat hier iets aan gedaan moet worden door middel van bijvoorbeeld meer belasting op vermogen en minder op arbeid. Economische en politieke macht staan echter niet los van elkaar en zo hebben rijke groepen doorgaans meer politieke invloed dan de middenklasse en lagere sociaaleconomische groepen. Politieke actie om ongelijkheid flink te verminderen vereist daarom dat tegenmachten gemobiliseerd worden. Vandaar dat vraag is: wat is nodig om machtsverhoudingen te verschuiven en een eerlijker systeem te creëren?

Verbinding vinden

In dit transitiegesprek brengen we mensen samen die deze thema’s aanpakken. Om inhoudelijk, maar vooral ook strategisch, verbinding te vinden. We organiseren deze bijeenkomst samen met Our New Economy.

Programma

Op het programma staan presentaties van en interviews met deskundigen uit de academische wereld, maatschappelijk middenveld en ondernemers:

Vermogensongelijkheid in Nederland
Wiemer Salverda (UvA)

Wiemer bespreekt de ontwikkeling van de vermogensongelijkheid in Nederland. Vervolgens stipt hij de complexiteit aan die voortvloeit uit de samenstelling van vermogen, de verhouding tot de inkomensverdeling, en de relatie met erfenissen, waarmee beleid rekening moet houden.
Wiemer Salverda is emeritus hoogleraar arbeidsmarkt en ongelijkheid aan de Universiteit van Amsterdam. Vanaf begin 2010 coördineerde hij het omvangrijke internationale (30 landen, 200 onderzoekers) onderzoeksproject Growing Inequalities’ Impacts GINI.

Politieke vertegenwoordiging en ongelijkheid
Wouter Schakel (Universiteit van Amsterdam)

Een van de grondvesten van de moderne democratie is dat alle volwassen burgers dezelfde kansen zouden moeten hebben om hun overheid te beïnvloeden. In de praktijk wordt deze politieke gelijkheid echter bedreigd door economische ongelijkheid. Recent onderzoek, waaronder in Nederland, toont aan dat het vooral de rijken zijn die invloed op beleid uitoefenen. Deze bevindingen roepen vragen op over de legitimiteit van bestaande economische ongelijkheden.
Wouter Schakel is postdoctoraal onderzoeker aan de afdeling sociologie van de Universiteit van Amsterdam. Zijn onderzoek richt zich op politieke vertegenwoordiging en ongelijkheid.

Maatschappelijk middenveld als tegenmacht
Tuur Elzinga (FNV)

Tuur Elzinga is vicevoorzitter van de Federatie Nederlandse Vakbeweging (FNV). Zijn belangrijkste portefeuilles zijn Internationale Zaken en AOW/pensioen.

Historisch perspectief op ondernemingseigendom en de spelregels
Jennifer Benson (The New Business as Usual)

Jennifer Benson is denk- en sparringpartner van ondernemers, gespecialiseerd in ontwerp en structureren van de aspecten purpose, eigendom, governance, ecosysteem en finance.

Alternatieve vorm van bezit en ondernemen
Hans van den Broek (Sleipnircoöperatie)

Hans van den Broek is ondernemer (duurzame surfschool en ontmoetingsplek The Shore) en bestuurder van Sleipnircoöperatie voor ondernemers die actief meewerken aan een andere economie.

Tussendoor gaan deelnemers in groepen uiteen om te komen tot handelingsperspectief.

Aanmelden per e-mail

Stuur een mail aan wij (at) detransitiemotor.nl met vermelding van transitiegesprek 19 februari. Geef daarbij aan hoe je betrokken bent bij het onderwerp vermogen en macht. En als dat met een organisatie of initiatief is, welke dat is.

Je ontvangt dan van te voren een link voor Zoom.

Wil je meepraten op ons communicatieplatform Slack? Stuur ons een mail en we voegen je toe!

Steun ook Duurzaam Regeerakkoord

SDG Nederland voert campagne voor een duurzaam regeerakkoord. Dit omvat o.a. belastingverschuiving van arbeid naar vermogen (onder punt 2). Onderteken de oproep aan de regering op duurzaamregeerakkoord.nl !


Achtergrond vermogensongelijkheid

Introductie

“Dat de vermogensongelijkheid, oftewel de scheve verdeling van rijkdom of bezit, in Nederland zo groot is, wordt niet besproken en is bij veel mensen ook onbekend. Wonderlijk, omdat de verdeling van rijkdom eerder in onze geschiedenis, en ook nu in andere delen van de wereld – in Frankrijk en de Verenigde Staten bijvoorbeeld – juist steeds in het brandpunt van de politieke en maatschappelijke debatten staat. En dit is terecht, want de verdeling van bezit vormt een van de meest fundamentele kenmerken van elke samenleving, dus ook van de onze. Bezit geeft economische macht, politieke invloed en maatschappelijke mogelijkheden, en de verdeling ervan bepaalt in belangrijke mate de structuur en het functioneren van onze samenleving.”

“Wanneer we spreken over de verdeling van vermogen, dan gaat het om de private nettovermogens, dus om alle bezittingen van de huishoudens (spaargelden, aandelen, deelnemingen in bedrijven en huizen en andere onroerende goederen) minus de schulden en leningen.”

Gevolgen
  • Allereerst heeft de vermogensongelijkheid gevolgen voor de wil van en mogelijkheden voor mensen om zichzelf te ontplooien en te investeren in hun ontwikkeling.
  • Dan is er het effect van de overerfbaarheid van vermogens. Door de geringe hoogte van het successierecht ontstaat er zowel langs materiële als niet-materiële weg een soort erfelijke ongelijkheid.
  • Daarnaast geeft het vermogenden de mogelijkheid om door investeringen economische macht te verwerven. Als gevolg daarvan weegt, logischerwijs, hun private belang – namelijk het verkrijgen van een hoog rendement, dat vooral is te behalen door kortetermijntransacties – in toenemende mate zwaarder dan het publieke, algemene belang.
  • Een ander mogelijk gevolg van grote bezitsongelijkheid is de invloed die vermogenden kunnen uitoefenen op de publieke opinie en de politieke besluitvorming.

Uit: Hoe ongelijk is Nederland? Een verkenning van de ontwikkeling en gevolgen van economische ongelijkheid. Monique Kremer, Mark Bovens, Erik Schrijvers & Robert Went (red.) https://www.wrr.nl/publicaties/verkenningen/2014/06/04/hoe-ongelijk-is-nederland

Meer over ongelijkheid en de gevolgen
Over groei van vermogensongelijkheid
Over omvang en samenstelling van vermogen
Over inkomensverdeling en vermogensverdeling
Over erven van vermogen
  • Erfenissen en vermogens. De overdracht van de groeiende ongelijkheid. (2018) In: De Beer, Van der Meer, Plantenga en Salverda, red. Vrijheid, gelijkheid, verdienste en familiegevoel. Twaalf opstellen over erven in Nederland. Van Gennep, Amsterdam.

Achtergrond politieke vertegenwoordiging en ongelijkheid