Tien paden

Het welzijn in Nederland bestaat uit meer dan welvaart; we kennen ook waarde toe aan dingen die niet direct in geld uit te drukken zijn. Omdat ze als verrijkend, zinvol of gewoon prettig worden ervaren. Het is belangrijk deze niet-financiële waarden dieper te verankeren in onze samenleving, zodat deze recht-vaardiger, inclusiever, duurzamer en vooral veerkrachtiger wordt. Een veerkrachtige samenleving is een samenleving die anticipeert op toekomstige uitdagingen en met haar evenwichtige economie op de lange termijn goed is voor mens en natuur. 

De 10 paden

De tien paden

Alles is met elkaar verbonden. Actie bij het één heeft positieve of negatieve impact op het ander. Samen leren we over transitie en complexe systemen. Er is systeembenadering nodig als we de planeet met al zijn florerend leven centraal stellen. We zullen simpel “hokjes-denken” moeten leren loslaten en complexe systeembenadering gaan omarmen. Dan maken we een nieuwe toekomst mogelijk.

Financiële & fiscale structuren hervormen

De economie bestaat bij de gratie van de waarde die het kan creëren voor mens en natuur, in plaats van andersom. Dat betekent dat ondernemingen die positieve waarde-creatie in hun missie verankerd hebben en daarnaar handelen, op volledige steun van consument, burger en overheid kunnen rekenen. Dat leidt onder andere tot structurele veranderingen in de belastingregels, strengere eisen aan aandeelhouders en veranderingen in fiscaal beleid op basis van internationale samenwerking. Een hoofdregel daarbij is dat (multinationale) ondernemingen, net als burgers, belasting betalen en bijdragen aan de sociaaleconomische structuur in het land waar zij gevestigd zijn. 

Pad 2

Een gezonde leefomgeving is goed voor iedereen. Er verschijnen nieuwe wetten (Omgevingswet), ver-kenningen en handreikingen die bijdragen aan nieuwe manieren van samenwerken en opdrachtgeverschap tussen bewoners en gemeenten. Deze geven een aanzet voor de verdere ontwikkeling van natuurherstel en een gezonde leefomgeving m.b.t. herinrichtingen als basis voor een circulaire stad. Levende netwerken en ecosysteemprincipes worden steeds vaker de basis voor (lokale) initiatieven zoals (energie)coöperaties, kringlooplandbouw, voedselfamilies, burgerwetenschappers, proeftuinen en voedselbossen. Zo ontwikkelen zij kennis waarbij de waarde van de natuur hand in hand gaat met economische productie en een gezonde leefomgeving. 

Circulaire businessmodellen

Er wordt gestreefd naar een nieuwe balans: een minimalisering van de impact van de economie op ruimte, grondstoffen en milieu en een economie die goed is voor ondernemers, werknemers en consumenten. Daarom wordt steeds meer gebruik gemaakt van een materialenpaspoort en het (her)gebruik van materialen tegen een eerlijke prijs. Onder andere in de bouw, mobiliteit, voedsel en elektronische apparatuur zijn nieuwe circulaire businessmodellen ontstaan. Op dit moment werkt de helft van de Nederlanders thuis. We ervaren dat er veel minder fysieke ontmoetingen nodig zijn dan gedacht en passen ons gedrag daarop aan. Bewust blijven omgaan met reisbewegingen kan (fiscaal) worden gestimuleerd. 

Pad 4

De crisis maakt duidelijk dat onderwaardering en uitholling van de nu cruciale beroepen en sectoren niet houdbaar is. De arbeidsvoorwaarden in deze sectoren hebben de afgelopen jaren onder druk ges-taan en behoeven een herwaardering. Met fiscale aanpassingen op het belasten van arbeid in het algemeen kan werk op een evenwichtigere manier beloond worden. Daarnaast is er na de ‘intelligente lock-down’ voldoende investeringsruimte nodig voor herscholing. Een duurzamere inrichting van de samenleving met meer nadruk op een sociale, lokale en circulaire economie leidt tot een verschuiving van werkgelegenheid naar andere sectoren en onderdelen van de samenleving die waardevol beloond kunnen worden. 

Vernieuwing & diversiteit van onderwijs en zorg

Het onderwijs en de zorg hebben beiden tijdens de Corona-lock down een inhaalslag gemaakt in digitalisering en een hernieuwde waardering. Ook is duidelijk geworden dat de school als ontmoetingsplaats voor kinderen en een goed georganiseerde gezondheidszorg voor patiënten essentieel en van levensbelang zijn.

Het is tijd om weer meer aandacht te besteden aan de werkelijke doelen van onderwijs & zorg: worden wie je bent en persoonlijke gezondheid, met de nadruk op het ontwikkelen van individuele vaardigheden en kwaliteiten. Dit vraagt om het vernieuwend personaliseren van onderwijs en professionaliseren van de zorg, met ruimte voor vertrouwen en waardering. Het onderwijs kan verdieping brengen op het terrein van natuureducatie, voedsel en lokaal duurzaam ondernemerschap. De zorg kan versterking geven van de persoonlijke levenssfeer, algemene gezondheid en het sociaal vertrouwen.

Inclusiviteit & participatie

Een veerkrachtige samenleving leunt op de kracht van individualiteit en collectiviteit, wel met respect voor diversiteit. Er zijn grote verschillen in kennis, inkomen en gezondheid. De toegang tot goede huisvesting, zorg en onderwijs, maar ook de deelname aan het maatschappelijk verkeer en aan besluitvorming kan zoveel beter, effectiever en inclusiever. Dit vraagt allereerst om bewustwording en begrip van onrecht, exclusie en uitsluiting. Met de kennis van welke impact dat heeft op de samenleving, kunnen we pas bouwen aan een samenleving gebaseerd op waarden, zoals rechtvaardigheid, inclusiviteit en participatie. Dat vraagt om een zorgvuldige benadering van een sociale economie, waarin iedereen mee kan tellen, gelijk behandeld wordt en volledig mee kan doen.

Duurzaam voedselsysteem

Kringlooplandbouw gaat hand in hand met structureel biodiversiteitsherstel en duurzaam gebruik van de aarde als natuurlijke hulpbron: natuur-inclusieve landbouw en landbouw-inclusieve natuur. Kortere voedselketens bevorderen de lokale economieën en passen bij het ecosysteem-principe dat men vitale functies zo nabij mogelijk organiseert. Bovendien versterken ze duurzame productie en consumptie. Dat leidt ook tot een verandering: minder vlees, vaker lokaal, seizoensgebonden en gezond eten. Het betekent het beëindigen van intensieve dierhouderij en landbouw, en het stimuleren van de ontwikkeling van regionale voedselsystemen voor de lange termijn. 

Nederland zet in op een omslag naar nieuwe duurzame energiesystemen. De energieopwekking verschuift van grootschalig centraal en fossiel naar decentraal, duurzaam, en geïntegreerd. Ook in de mobiliteit vindt een verschuiving plaats. We gaan naar emissieloos vervoer, gedeeld vervoer en reizen vaker per fiets of te voet. De uitstoot van broeikasgassen neemt af, de lucht is schoner, de stad is stiller. Door de niet-duurzame prikkels uit de systemen te halen, energie en vervoer eerlijk te beprijzen en samen in te zetten op schone mensgerichte oplossingen, kan iedereen meedoen. Dat vraagt om een stevige verschuiving in investeringsprogramma’s, waarin ondersteuning van toekomstbestendige oplossingen leidend wordt en brede welvaart levert. 

Gezonde internationale relaties

Door verregaande globalisering zijn alle landen met elkaar verbonden en op elkaar van invloed. Door een evenwichtige en gelijkwaardige verhouding tussen staten onderling kan worden bijgedragen aan het wederzijds verbeteren van individuele levensomstandigheden, regionale economieën, en het herstellen van ecosystemen wereldwijd; bijvoorbeeld door het leveren van kennis en gezond voedsel in ruil voor het ontvangen van schone energie, grondstoffen en materialen. Internationale handelsverdragen en overeenkomsten kunnen worden aangepast, met meer inzet en steun voor duurzame transities waarin regio’s en steden de ruimte krijgen voor lokale duurzame ambities en onafhankelijkheid. 

Zorg voor natuur & biodiversiteit

De crisis maakt ook het belang van de kwaliteit van de directe woonomgeving duidelijk in relatie tot de natuurgebieden en weilanden waarin dorpen en steden liggen. Het omvat een complex van biotopen in parken, straten en tuinen. Hier dragen bomen, sloten, insecten en vogels zorg voor een natuurlijk evenwicht, zuurstofvoorziening en wateropvang. In de steden is de uitstoot van schadelijke stoffen nu beperkt, maar deze blijven zich ophopen. Daarom is grootschalige inzet op natuur- en biodiversiteitsherstel (soortenrijkdom) nodig. Dit kan door vervuiling terug te dringen, natuur-inclusief te bouwen, steden te vergroenen en de landbouw natuur-inclusief te laten worden.