Klimaat

Op deze pagina geeft de Werkgroep Burgerberaad van de TransitieMotor achtergrondinformatie over de klimaatcrisis (opwarming) en de ecologische crisis (biodiversiteit). Ook de monitoring komt aan de orde. De lopende voornemens en acties worden beschreven (wat doen we eraan?). 
Deze korte informatie bevat links naar aanbevolen bronnen.

OPWARMING

Opwarming is al een tijd gaande en heeft nu al een verwoestend effect op gemeenschappen en ecosystemen over de hele wereld. De gevolgen van opwarming van de aarde boven de 1,5 graad is volgens een groot deel van de wetenschappers destructief voor het leven op aarde en mede het gevolg van het uitstoten van broeikasgassen als CO2, methaan en stikstofoxide door de mens. Boven de 2 graden zijn veel veranderingen, zoals het smelten het Noordpoolijs, onomkeerbaar. Publicaties op basis van de VN-rapporten (zoals de MCC Carbon Clock) doen verwachten en vrezen dat de totale hoeveelheid uitgestoten broeikasgassen in 2028 al zo groot is dat het overschrijden van de 1,5 graad onvermijdelijk is. Het keren van de opwarming wordt steeds moeilijker.

BIODIVERSITEIT

 Het in 2019 verschenen rapport van het Intergouvernementeel Platform voor Biodiversiteit en Ecosysteemdiensten (IPBES), onderdeel van de Verenigde Naties, toont aan dat de ecologische crisis net zo ernstig is als de klimaatcrisis. De belangrijkste directe oorzaken van biodiversiteitsverlies zijn biotoopverandering, directe exploitatie (vooral visserij, jacht en boskap), invasieve exoten en verontreiniging (waaronder vermesting).
Aantasting van ecosystemen, lucht, water en bodem, door vervuiling vormen een enorme bedreiging. Plastic soep, verzuring van oceanen…. Broeikasgassen zijn in feite ook vervuiling.
Te veel stikstof in de lucht is ongezond voor mensen en verzuurt de bodem, waardoor mineralen verdwijnen die nodig zijn voor bomen en planten. De Raad van State heeft vastgesteld dat de maatregelen van de overheid onvoldoende zijn om de stikstof te kunnen beperken. Daar hebben mensen, bouw en landbouw last van.
Door de ‘biologische uitroeiing’ van de wilde fauna die de laatste decennia heeft plaatsgevonden, stevenen we wellicht af op de zesde grote uitstervingsgolf in de geschiedenis van de aarde.

MONITORING

De totale hoeveelheid uitgestoten broeikasgassen in de atmosfeer is sterk bepalend voor de opwarming. 
De VN maakt jaarlijks een rapport over de kloof tussen ambities van landen om de uitstoot te verminderen en de werkelijkheid (Gap-report). Uit het rapport van 2020 blijkt dat voor een maximale opwarming van 1,5 graad de ruimte voor uitstoot van  CO2 uit fossiele brandstoffen (het koolstofbudget) voor de periode 2018 tot 2100 beperkt is tot maximaal 380 Gigaton (blz 31). In 2019 is ongeveer 38 Gigaton CO2 uitgestoten (blz XIV), zodat dit koolstofbudget in 2028 ‘op’ is. Vanaf dat moment moet de uitstoot van broeikasgassen (waaronder CO2) beperkt zijn tot wat de atmosfeer jaarlijks kan verwerken. Dit is volgens het Gap-report 25 Gigaton-CO2-equivalenten (blz XX). De eenmalige dip in 2020 vanwege de Covid-19-maatregelen verandert hieraan niet veel. De uitstoot zal dus veel sneller omlaag moeten om de ambities voor 2030 te kunnen halen. 
Voor Nederland betekent dat dat onze gemiddelde voetafdruk circa 4 x kleiner dient te zijn in 2030 dan dat die in 2020 was.

WAT DOEN WE ERAAN?

De Club van Rome (waar ook prinses Beatrix deel van uitmaakt) kwam in 1968 voor het eerst bij elkaar en onderzoekt de samenhang van de wereldproblemen (bevolkingsgroei, voedselproductie, industrialisatie, uitputting natuurlijke hulpbronnen, vervuiling). De Club van Rome kreeg in één klap bekendheid met het rapport De grenzen aan de groei dat in 1972 werd uitgebracht. Eind 2018 bood de Club aan het Europees Parlement haar klimaatnoodplan aan, met tien dringende actiepunten.

In 2015 hebben vele landen in het Akkoord van Parijs beloofd om zich in te spannen om de opwarming van de aarde ruim onder de 2°C te houden en te streven naar een beperking tot 1,5 °C. 
Het akkoord van Parijs heeft in Nederland geleid tot de Klimaatwet, het Klimaatakkoord, en de Regionale Energie Strategieën (RES).
Het doel van de klimaatwet is dat de emissies in Nederland in 2050 95% lager zijn dan in 1990 en dat ze in 2030 al 49% lager zijn. In 2050 moet de elektriciteitsproductie CO2-neutraal zijn.
In het klimaatakkoord maken vijf sectoren (elektriciteit, industrie, mobiliteit, landbouw en gebouwde omgeving) onderling en met de overheid afspraken over de maatregelen om deze doelen te bereiken en over de financiering door de sectoren zelf en door de overheid (dat wil zeggen de belastingbetalende burgers en bedrijven).
In 30 Energieregio’s bepalen de sectoren hoe en waar ze duurzame elektriciteit en warmte gaan opwekken. De bedoeling is dat inwoners van elke regio meebeslissen.

Meerdere organisatie vinden deze doelen niet voldoende ambitieus. Urgenda wil 100% duurzame energie in 2030 en beschrijft met welke maatregelen dit haalbaar is. In 2015 won Urgenda een Klimaatzaak, waarin de rechter de overheid hield aan een reductie van 25% in 2020 vanwege de gevaarlijke gevolgen van de klimaatverandering, de zorgplicht van de overheid en eerdere verklaringen van de overheid over de noodzakelijke emissiereducties. De Hoge Raad heeft dit vonnis in 2019 bevestigd. Extinction Rebellion heeft een website met uitgebreide informatie en verzet zich tegen de uitsterving van soorten. Het doel van XR is dat Nederland in 2025 energieneutraal is (download de oproep Carbon Neutrality 2025).
Het College van Rijksadviseurs laat in 2018 in Panorama Nederland zien hoe Nederland eruit kan zien als de opgaven goed worden opgepakt.

Individuen verminderen hun uitstoot door het beïnvloeden van de politiek bij verkiezingen en door meningen voortdurend bekend te maken. Maar ook door het aanpassen van de eigen levensstijl. Daarbij helpen websites, zoals deze van de Voetafdruk.

Burgerberaad Klimaat

De TransitieMotor is ervan overtuigd dat inwoners in dialooggroepen kunnen komen tot effectieve en uitvoerbare voorstellen, die het voor de politiek gemakkelijker maken om de noodzakelijke beslissingen te nemen met aantoonbaar draagvlak van de inwoners. Lees meer over het Burgerberaad Klimaat als instrument voor deliberatieve democratie.